Dopamine wat is dat | Invloed op gedrag | Primal Focus
arrow_drop_up arrow_drop_down
Wat is Dopamine? | Invloed op Productiviteit en Focus

Wat is Dopamine? | Invloed op Productiviteit en Focus

Dopamine heb je ongetwijfeld vaker voorbij horen komen. Zeker als je jezelf wat vaker verdiept in productiviteit en manieren om je beter te concentreren. Het is een onmisbare stof in lichaam met vele functies. Een hoop van deze functies moeten verder worden onderzocht. Sommige werkingsmechanismen van dopamine moeten zelfs nog ontdekt worden!

Wat is Dopamine?

Dopamine is een belangrijke neurotransmitter in ons brein. Neurotransmitters zijn stofjes die signalen doorgeven. Hierdoor kunnen hersencellen met elkaar communiceren en hun bijbehorende functies uitoefenen. 

dopamine werking functie fastingStructuur van Dopamine 

Functies van Dopamine

Als neurotransmitter heeft Dopamine vele functies. Van het reguleren van je 'braakcentrum' tot aansturen en fine-tunen van je motoriek. Een functie waar je wellicht al mee bekend was, is het gevoel van 'reward' wat het stofje teweeg kan brengen. Ook is het één van de belangrijkste substanties in het reguleren van ons doelgericht gedrag. Deze functie is vooral erg relevant als we kijken naar hoe focussen en continu presteren werken. 

dopamine doelgericht gedrag focus

Dopamine speelt een hoofdrol in de regulatie van ons doelgericht gedrag 

Dopamine als 'reward'

Dopamine kan ons inderdaad een gelukkig of voldaan gevoel geven. Zeker als het in grote hoeveelheden vrijkomt in een gebied in de hersen wat de Nucleus Accumbens heet. Dit gebied wordt ook wel eens het 'genotscentrum' of 'beloningscentrum' genoemd. Je kan je afvragen waar het ervaren van genot evolutionair gezien nuttig voor is. Om dit te begrijpen moet je het geluksgevoel niet als doel zien, maar meer als een middel. 

beloningscentrum brein dopamine vrijlating

Wanneer er dopamine vrijkomt in de nucleus accumbens zul je een gevoel van geluk of voldoening ervaren. 

Dopamine leidt je naar je diepste verlangens

Er zijn momenten wanneer we ons gelukkiger voelen door een verhoogde afgifte van dopamine in het genotscentrum. Een logische vervolgvraag is dan ook: Wanneer vindt deze verhoogde afgifte plaats? In het menselijk lichaam gebeurt er namelijk niks zonder reden. 

dopamine vrijlating richting ons doel

Dopamine leert ons te gedragen naar handelingen die ook weer dopamine vrijlating teweeg brengen 

Het blijkt dat dopamine verhoogd afgegeven wordt, wanneer we naar een bepaalde prestatie toewerken of iets van waarde bereiken. Hier wordt ineens duidelijk waarom het beloningscentrum een belangrijke rol speelt in dit verhaal. Belonende stimuli waarbij het stofje vrijkomt, kunnen onder andere het behalen van een lastige opdracht zijn. Ook het eten van iets zoets zoals chocolade kan dopamine afgifte teweeg brengen in het beloningscentrum (de grote hoeveelheid suiker ziet ons brein nog steeds als iets gunstigs voor overleving vanuit een evolutionair oogpunt). 

voedsel zorgt voor dopamine vrijlating

Eten met veel suiker of fastfood kan ook grote hoeveelheden aan dopamine vrijlating teweeg brengen op korte termijn. 

Beloning stuurt ons

Dit belonend of gelukzalig gevoel kan erg handig zijn om ons te leren dat (hard) werken loont. De positieve emoties bij beloning zorgen namelijk voor een sterke herinnering. Deze herinnering koppelen we vervolgens automatisch aan het werk of de handelingen die we in eerste instantie hebben moeten ondergaan om bij de beloning te komen. 

dopamine vrijlating bouwen overleven

Vroeger wanneer we dagen bezig waren met het bouwen van een hut konden we hier voldoening uit halen, omdat hier dopamine bij vrijkwam. Dit was essentieel voor overleving, maar de beloning duurde erg lang.  

Er zijn honderden experimenten gedaan bij ratten naar de werking van dopamine. Hierin gaven ze ratten bijvoorbeeld een dosis cocaïne, wanneer ze op een knopje drukte in hun kooi. Cocaïne is een stof die grote hoeveelheden van het stofje in één keer vrij laat komen in je hersenen. Vandaar dat het een goed gevoel geeft. Je kan wel raden wat de ratten keer op keer deden. Inderdaad! Ze bleven maar op de knop drukken. 

rat experimenten werking dopamine

Er zijn honderden rat-experimenten gedaan om de werking van het stofje te achterhalen

 


Dopamine belangrijk in het aanleren van gedrag

Uit deze experimenten bleek dus dat je ratten bepaald gedrag (op de knop drukken) kon aanleren door hier een dopamine 'beloning' aan te koppelen. Dit omschrijft meteen exact één van de belangrijkste functies van dopamine. We leren namelijk een gevoel van beloning aan bepaald gedrag te koppelen. Hierdoor leren we of bepaald gedrag voor herhaling vatbaar is. In de gedragspsychologie wordt dit fenomeen ook wel 'operante conditionering' genoemd. 

dopamine gedrag koppelen aan beloning

Dopamine leert je bepaald gedrag te koppelen aan een omgevingsfactor, zoals een beloning 

In het kort:

Dopamine en het beloningscentrum zorgen dus simpelweg dat we dingen doen waarbij we ons goed voelen. Om dit nog iets verder te nuanceren:

"Dopamine en het beloningscentrum zorgen dat we ons goed voelen bij de dingen die we doen, die tot veel afgifte van het betreffende stofje leiden"

De keerzijde van dopamine en het geluksgevoel

Het is algemeen bekend dat de werking van dit systeem ook nadelige effecten kan hebben. Denk bijvoorbeeld aan drugsverslaafden. Vele soorten drugs zorgen namelijk voor een onnatuurlijk grote afgifte van dopamine. Hierdoor koppel je positieve gevoelens aan het gebruiken van deze drug. Wanneer je dit gevoel niet kunt onderdrukken en vaker naar een drug grijpt, kun je niet meer zonder. Je raakt verslaafd. 

dopamine leerproces verslaving

 Het leerproces aan de hand van dopamine maakt aan de andere kant ook verslaving mogelijk

Hoe pas jij deze kennis op positieve wijze toe in praktijk

Gelukkig kun je deze kennis ook in je voordeel gebruiken. Ons huidige westerse levenswijze bestaat uit een overvloed van makkelijke dopamine rushes. Denk aan eten (fastfood) wat altijd voor de hand is, we gamen, roken, drinken en hebben social media binnen handbereik (elk moment van de dag). 

dopamine snacks overprikkelen beloningssysteem Snelle en eenvoudige dopamine snacks (zoals fast food) leiden tot overprikkeling van ons beloningssysteem  

Hierdoor wordt het lastig om je nog tot taken te zetten die wat minder snel dopamine opwekken. Zoals het schrijven van een blog of het ondernemen van grote projecten. Bij deze taken is de dopamine 'beloning' vaak wat onwaarschijnlijker. Je weet niet of je project succes heeft of faalt. Daarom kiezen we tegenwoordig eerder voor de makkelijke 'dopamine snacks', zoals gamen. Succes is hierbij gegarandeerd en anders probeer je het gewoon opnieuw. 

gamen zorgt voor snelle dopamine vrijlatingOok games bieden onrealistische mogelijkheden om snelle dopamine vrijlating te behalen. Denk aan een upgrade, een zeldzame item of een eindbaas die je eindelijk kan verslaan 

We desensitiseren voor dopamine

Het resultaat van deze constante dopamine prikkeling is dat we er minder gevoelig voor worden. We hebben steeds meer junkfood nodig of willen steeds meer gamen om tot hetzelfde niveau van bevrediging te komen. Laat staan dat je eens aan een riskant project begint, waarbij de kans op grote dopamine beloningen helemaal twijfelachtig is.

Introduceer een 'Dopamine Fast'

De enige manier om weer van dagelijkse dingen te kunnen gaan genieten is door de excessieve dopamine triggers te verwijderen uit je leven. Dit kun je natuurlijk op alle denkbaar mogelijke niveau's doen. Onderstaande grafiek beschrijft dat mensen die aan excessieve hoeveelheden van het stofje worden blootgesteld (blauwe pieken) zich tijdelijk erg goed voelen. Daarentegen kunnen ze weinig voldoening halen uit dagelijkse bezigheden (blauwe dalen). Mensen met normale dopamine gevoeligheid hebben over het algemeen minder hoge pieken, maar ook hun dalen zijn stukke minder diep: Ze zijn stabiel! 

Dopamine desensitisatie dopamine fasting Verhouding tussen instabiele dopamine 'misbruikers' en mensen met een normale verhouding tegenover dopamine. Let op: dit beeld is enkel ter illustratie en verbetering van begrip rondom dopamine gevoeligheid.

En nu? Leven als een monnik?

Als je bekend bent met Dopamine Fasting weet je dat dit absoluut niet het doel is. Gelukkig kun je ook met wat aanpassingen op kleine schaal een hoop bereiken.

  • Laat die late night snack eens een keer gaan
  • Verwijder je social media apps (of zet ze in een mapje op je laatste tabblad, extreme aanrader!)
  • Zorg voor minimaal 3 gezonde maaltijden per dag
  • Probeer eens voor een maand niet te gamen
  • Laat eens voor een langere periode alcohol links liggen
  • Roddel je vaak over andere mensen (Yep, instant dopamine release)? Let hier eens op en probeer het wat minder te doen.

Het gaat niet eens zo zeer om het feit dat je alle makkelijke dopamine kicks uit je leven moet verwijderen. Vaak zijn dit ook juist de leuke dingen. Word je er gewoon wat bewuster van en zeg wat vaker nee. Je zult merken dat je meer helderheid in je hoofd krijgt. Hierdoor komt er meer focus vrij voor de dingen die je op lange termijn gelukkig maken. Dit zijn vaak die dingen die het écht waard zijn om tijd en energie in te steken! 

Wil je beginnen met Dopamine Fasting? Bekijk dan onze Ultieme Guide voor Dopamine Fasting.    

Disclaimer: De beelden die we schetsen van de werking en functie van dopamine zijn overgesimplificeerd. Over vele dopaminerge functies bestaat nog geen wetenschappelijke consensus. We gebruiken deze voorbeelden enkel om een beeld te geven van de mogelijkheden om je focus en doelmatigheid te verbeteren.

Reactie plaatsen
We maken gebruik van cookies!