Cafeïne werking en functie | Wat doet dat kopje koffie?
arrow_drop_up arrow_drop_down
Cafeïne werking en functie | Wat doet dat kopje koffie?

Cafeïne werking en functie | Wat doet dat kopje koffie?

Cafeïne. In Nederland maken we lustig gebruik van het stofje. Sommigen simpelweg omdat ze graag koffie drinken. Andere nemen het bewust voor de effecten die cafeïne op het lichaam en brein heeft. In Nederland drinken we zo'n 18,6 miljard koppen koffie op jaarbasis (bron: Eatly.nl). Dit is bijna een gemiddelde van 3 koppen koffie per dag per inwoner van Nederland! Het gaat dus echt om extreme getallen. 

nederlanders zijn echte koffiedrinkers Nederlanders zijn echte koffiedrinkers

Wat is cafeïne?

Cafeïne is witte bittere kristalachtige stof en een methylxanthine (een stof die onder de xanthines valt). Xanthines komen natuurlijk voor in ons lichaam en hebben verschillende functies in ons centraal zenuwstelsel. Ze hebben onder andere stimulerende werkingen. 

3D structuur cafeïne 3D structuur cafeïne

Voornaamste effecten van cafeïne

Cafeïne heeft meerdere effecten op je lichaam en brein. Degene waarmee je waarschijnlijk het meest bekend bent, is het verminderen van het vermoeidheidsgevoel, maar hoe zit dit precies? 

koffie in de ochtendHet eerste wat veel mensen s'ochtends doen is naar het koffiezetapparaat strompelen voor het eerste bakkie van de dag. 

Vanaf het moment dat we s'ochtends opstaan begint ons brein op volle toeren te draaien. Onze hersencellen hebben hierbij energie nodig. Deze energie halen we voornamelijk uit glucose via ons eten. Wanneer deze energie wordt gebruikt voor het volbrengen van processen in onze hersencellen komen er 'afvalstoffen' vrij.

ADP komt vrij bij verbranding in hersenenBij het verbranden van energie in het brein komt er onder andere adenosine vrij. Dit stapelt zich op gedurende de dag. 

Adenosine is een moe-maker

Eén van deze stoffen is adenosine. Gedurende de dag als je hersencellen steeds meer energie hebben verbruikt, stijgen de adenosine concentraties. Adenosine bindt op bepaalde receptoren in je brein (A2a-receptoren). Wanneer deze binding plaatsvindt, krijgt je brein een seintje waardoor jij je vermoeid voelt. Hoe meer adenosine, hoe meer seintjes. Je kan waarschijnlijk al raden dat dit één van de redenen is dat je aan het einde van de dag vaak moe bent.

Cafeïne maskeert je moeheid

Moe worden op het einde van de dag is normaal. Je gaat op een gegeven moment toch gewoon lekker naar bed! Wordt je moe op het midden van de dag, tijdens je werk? Dan is dit ineens stukken minder wenselijk. Het kan voorkomen dat je een nachtje wat minder slaapt en je brein de Adenosine overschotten van de vorige dag niet voldoende heeft kunnen wegwerken. Je zult merken dat als je een kop koffie pakt, je jezelf ineens een stuk scherper kunt voelen. Cafeïne voorkomt het binden van Adenosine aan zijn receptoren in je brein. Dit doet cafeïne door zelf sterker aan deze receptoren te binden. Het gevolg is dat de Adenosine concentraties flink kunnen oplopen, maar je simpelweg niet de signalen van moeheid doorkrijgt omdat er een blokkade is van de receptor. 

cafeïne voorkomt signaal van moeheidCafeïne voorkomt het doorgeven van signalen van moeheid door toenemende hoeveelheden adenosine 

Moeite met slapen door cafeïne

Als het avond wordt, zijn er verschillende factoren die ons slaperig maken. Het stijgen van adenosine concentraties speelt hierbij een belangrijke rol, zoals je inmiddels weet. Je kunt je nu misschien ook al bedenken dat laat gebruik van cafeïne ervoor kan zorgen dat je überhaupt niet echt moe wordt. Cafeïne heeft ongeveer een halfwaardetijd van 6 uur in het menselijk lichaam. Neem je een kopje koffie om 20:00 na het eten? Dan zit er om 23:00 nog de helft van de hoeveelheid cafeïne uit dat kopje koffie in je lichaam. Dit kan serieuze effecten hebben op jouw vermogen om in slaap te raken. Om nog maar te zwijgen over de kwaliteit van de rest van je slaap gedurende die nacht. 

Invloed cafeïne kwaliteit van slaapCafeïne voor het slapen beïnvloedt zowel je vermogen om in slaap te vallen als je REM-slaap en Diepe slaap. 

Invloed cafeïne op stress

Het stofje in jouw geliefde kop koffie heeft ook nog eens invloed op je stress levels. Dit doet het namelijk door te interacteren met de HPA-as (Hypothalamus-hypofyse-as). Deze as vormt een samenwerking tussen ons brein en bijnieren. Hierbij worden onder anderen de hormonen cortisol en adrenaline gereguleerd in stressvolle situaties. Cafeïne heeft een stimulerende werking op deze as. Juist! Na het drinken van koffie gaan er meer stresshormonen (zoals cortisol en adrenaline) door je lichaam. Je voelt je hierdoor opgewekt en misschien wat alerter. Forceer jij je lichaam meervoudig in deze situatie door dagelijks veel koffie te drinken kan dit leiden tot chronisch verhoogde stress-waarden en disregulatie van je HPA-as. 

HPA-as stress invloed cafeineVia de HPA-as staan onze bijnieren onder controle van de Hypothalamus in het middenbrein. Aan de hand van o.a. emoties en fysieke prikkels wordt zo de afgifte van cortisol en adrenaline gereguleerd. 

Conclusie

Als het goed is, heb je nu een beter beeld van de werking en functie van cafeïne. Je weet nu dat:

  • Cafeïne vergelijkbaar is met stoffen die van nature in ons brein voorkomen
  • Vrijkomen van adenosine gedurende de dag een groot aandeel heeft in hoe moe we ons voelen
  • Cafeïne dit natuurlijke moeheid-signaal van adenosine onderdrukt
  • We ons hierdoor tijdelijk scherper en opgewekter kunnen voelen
  • Dit effect ook deels komt door verhoging van stress hormonen via invloed op de HPA-as

De boodschap is: Gebruik cafeïne dus met mate. Het laatste wat we willen is dat jij nu voor de rest van je leven jouw geliefde kopje koffie laat staan. Weet wel dat er bij excessief gebruik weldegelijk nadelen verbonden zijn. Is er meer dat jij wilt weten over koffie, cafeïne of andere (voedings)middelen? Laat het weten in de reacties. We duiken graag de literatuur in.   

Disclaimer: De informatie in dit artikel is bedoelt voor educatieve doeleinden. Probeer dus geen medische handelingen te baseren op deze content. We zijn niet op de hoogte van jouw persoonlijke situatie dus raadpleeg vóór handelen altijd eerst je (huis)arts.

Reactie plaatsen
We maken gebruik van cookies!