Operante Conditionering beïnvloedt jouw gedrag op deze manieren
arrow_drop_up arrow_drop_down
Operante conditionering en de invloed op gedrag

Hoe Operante Conditionering jouw Gedrag Beïnvloedt | Zowel positief als negatief

Wat is operante conditionering? Heb je jezelf ooit afgevraagd waarom we een hond een hondensnoepje geven als hij braaf is? Of, waarom we kinderen belonen als ze een goede prestatie op school hebben geleverd. Toch werkt het omgekeerde ook. Er zijn nog steeds mensen die de plantenspuit erbij pakken als de kat weer eens aan het bankstel krabt. Ongetwijfeld ben jij vroeger ook wel eens in de hoek gezet als je weer voor de zoveelste keer iets deed wat je ouders je al 7 keer verboden hadden.

Operante Conditionering en gedragHet africhten van een hond gaat gepaard met veel training. Hij leert grotendeels door operante conditionering met beloningen.

De bovenste situaties hebben gemeen dat er in ieder geval gebruik wordt gemaakt van operante conditionering om bepaald gedrag te stimuleren of juist af te leren. Nu zijn dit allemaal typische schoolvoorbeelden, maar deze vorm van conditionering bepaalt ook op veel minder opvallende manieren ons gedrag.

Operante Conditionering als manier om te leren

Mocht je nog nooit van de term operante conditionering hebben gehoord, dan zullen we deze nu zo beknopt mogelijk uit proberen te leggen. Het is namelijk een term die uit de gedragspsychologie komt en wordt gebruikt om een leerproces van mensen of dieren te beschrijven.

B. F. Skinner grondlegger operante conditioneringDe Amerikaanse psycholoog B F Skinner was een van de eerste die onderzoek deed naar Operante Conditionering. Dit deed hij met zijn beroemde Skinner Box

Bekrachtiging verhoogt de frequentie van ons gedrag

Operante conditionering onderscheidt zich van andere vormen van conditionering (zoals Klassieke Conditionering) door de invloed van zogenaamde bekrachtigers. Er wordt onderscheid gemaakt tussen positieve en negatieve bekrachtigers. Een positieve bekrachtiger zorgt voor het toevoegen van iets plezierigs. Een negatieve bekrachtiger zorgt voor het wegnemen van iets vervelends en zorgt daarom ook voor een positief effect. Als er bekrachtiging volgt op bepaald gedrag dan is de kans op herhalen van dit gedrag in de toekomst vervolgens groter. Denk bijvoorbeeld aan de hond die je een beloning geeft wanneer hij goed apporteert (positieve bekrachtiging). Een ander voorbeeld is het inkorten van het huisarrest van je kind als het gewenst gedrag vertoont (negatieve bekrachtiging).
Operante Conditionering invloed op gedragEenvoudige weergave van positieve bekrachtiging

Invloed negatieve bekrachtiging gedragEenvoudige weergave van negatieve bekrachtiging

Het neurobiologisch mechanisme van bekrachtiging

Hoe kan het dat beloningen zo een grote invloed hebben op ons gedrag? Om deze vraag te beantwoorden moeten we een kijkje nemen in de neurobiologie van ons brein. Hier bevindt zich namelijk een systeem wat het Reward Systeem wordt genoemd. Dit is een functioneel mechanisme wat ervoor zorgt dat we gevoelens van beloning kunnen koppelen aan bepaald gedrag of bepaalde situaties.

De Nucleus Accumbens als centrum van voldoening

Een belangrijke structuur in het Reward Systeem is de Nucleus Accumbens. Dit is een kern in het midden van ons brein waar een aantal zenuwcellen samenkomen. Wanneer we iets leuks of positiefs ervaren kan dit als prikkel fungeren die ervoor zorgt dat er door omliggende zenuwcellen dopamine wordt afgegeven aan de Nucleus Accumbens. Wanneer dit gebeurt, zijn we instaat onszelf gewaar te worden van een gevoel van geluk of beter gezegd: voldoening.

Nucleus Accumbens Dopamine social mediaDe Nucleus Accumbens is onderdeel van de Basale Ganglia en ligt in het centrum van het brein.

Het Reward Systeem maakt bekrachtiging van ons gedrag mogelijk

Stel je voor: Er komt dopamine vrij in je Nucleus Accumbens net nadat je zojuist enorm je best hebt gedaan op het werk (jij doet natuurlijk altijd je best). Hiervoor ontvang je uiteraard wel een complimentje of zelfs opslag. Je brein koppelt het gevoel van voldoening wat hieruit voortkomt aan het gedrag wat aan deze beloning voorafging. Met andere woorden, je brein en jijzelf worden bewust van het feit dat hard werken loont. Nu is de kans dat je in de toekomst nog een keer hard gaat werken aanzienlijk groter geworden. Je gedrag is bij deze positief bekrachtigd aan de hand van een (dopamine) beloning.

Beloning activeert Reward SysteemDoor een beloning bekrachtigd gedrag heeft een grotere kans om in de toekomst weer tot uiting te komen.

Straffen verlagen de frequentie van ons gedrag

Naast bekrachtiging kan er operant ook gedrag aan worden geleerd aan de hand van straffen. Hier kan je je wellicht een betere voorstelling van maken. Wederom maken we onderscheid tussen positieve en negatieve straffen. Hier spreken we van een positieve straf als gedrag wordt opgevolgd door een negatieve fysieke of mentale ervaring (lijfstraf of strafwerk). Een negatieve straf is het verwijderen van een positieve ervaring aan de hand van specifiek gedrag (beloning afpakken).

invloed straffen op gedragStraffen verlagen juist de kans op herhaling van het bestrafte gedrag in de toekomst.


Het neurobiologisch mechanisme van straffen

Hier is helaas nog minder over bekend dan het mechanisme achter straffen. Het Reward Systeem speelt ook in dit geval weer een rol bij het aan- of afleren van gedrag. Ook de Amygdala lijkt een hoofdrol te spelen. De Amygdala staat beter bekend als angstcentrum. Door zijn nauwe connectie met de Hippocampus (geheugencentrum) is het logisch dat angst en straffen misschien wel de grootste leermeesters zijn. Mocht je vroeger ooit een flinke tik hebben gekregen, zal je niet snel vergeten wat de aanleiding hiervoor was. Laat staan dat je dit betreffende gedrag nog een keertje herhaalt.

De Amygdala is onderdeel van het Limbisch Systeem. Dit systeem zorgt voor de regulatie en ervaring van onze emoties.

De overeenkomsten tussen Reward Learning en Motivatie

Nu je weet dat ons Reward Systeem het leren aan de hand van Operante Conditionering mogelijk maakt, kunnen we gaan kijken wat dit systeem nog meer voor ons doet. Motivatie is hier een voorbeeld van. Door het Reward Systeem zijn we in staat gevoelens van verlangen of begeerte te koppelen aan een beloning of een reward stimulus. Dit cognitieve proces noemen we Incentive Salience. Het resultaat van verlangen naar rewards is simpelweg te omschrijven als motivatie. Wanneer je weet dat goed studeren wordt beloond met een hoog cijfer zal je de volgende keer ook meer gemotiveerd zijn om wederom goed te studeren. Leren aan de hand van Operante Conditionering en het ervaren van motivatie gaan hand in hand.

De keerzijde van Operante Conditionering: Verslaving

Naast het feit dat we het Reward Systeem nodig hebben om gewenst gedrag aan te leren, kunnen we onszelf ook verliezen in geconditioneerd gedrag. Neem bijvoorbeeld verslavingen. De meeste drugs zorgen direct of indirect voor verhoogde dopamine afgifte in je Nucleus Accumbens. Je voelt je hierdoor niet alleen gelukkig en voldaan, maar je gedrag om te gebruiken wordt ook nog eens bekrachtigd. Het gevolg is dat jouw brein het drugsgebruik met een positieve ervaring of emotie geassocieerd. Wanneer je niet voldoende sterk in je schoenen staat, kan dit het begin zijn van een negatieve spiraal waarin jij een slaaf wordt van je eigen reward systeem. Het is niet voor niks dat we deze staat van zijn dan ook een 'verslaving' noemen.

De opkomst van de moderne gedragsverslavingen

Middelenverslavingen zijn al eeuwen bekend onder de mensheid. Een opvallende nieuwe verschijning is de opkomst van de moderne gedragsverslavingen. Dit is een verzamelnaam voor gedragsverslavingen die alles te maken hebben met de recente digitale innovaties. Denk bijvoorbeeld aan internetverslavingen, zoals social media verslaving, Netflix Verslaving, gameverslaving, online winkelen verslaving, pornografieverslaving en online gokverslavingen. Omdat deze digitale innovaties zich steeds dieper in onze westerse samenleving wortelen, kunnen we er simpelweg niet omheen. Het resultaat is een steeds groeiend aantal serieuze gevallen. Om nog maar te zwijgen over de alle lichte en milde gevallen van moderne gedragsverslavingen die uren en uren van je tijd en energie kosten.

Netflixen gedragsverslaving operante conditioneringHoe vaak druk jij gedachteloos op 'volgende aflevering'?

Operante Conditionering in Dopamine Fasting

De positieve kant van dit verhaal is dat we de kennis die we nodig hebben om het ontstaan van gedragsverslavingen te begrijpen ook in kunnen zetten om ze weer aan te verhelpen. Zo is de term Dopamine Fasting tot stand gekomen. Waarschijnlijk zegt deze term je nu wel iets. Dopamine zorgt er dus voor dat je verslavende gedragingen bekrachtigd worden en bekrachtigd blijven. Wanneer je deze bekrachtiging kunt voorkomen, kun je opnieuw controle krijgen over je gedrag. Hier zijn allerlei technieken voor die we uitgebreid bespreken in ons Ebook over Dopamine Fasting. Het mooie is dat ze jou ook al kunnen helpen om een aantal uurtjes minder per week op social media te zitten. Hierdoor kan je bakken met tijd besparen om vervolgens te werken aan de dingen die jou écht gelukkig maken.
Wil je Dopamine Fasting eerst verkennen op een rustigere manier? Bekijk dan onze Ultieme Guide voor Dopamine Fasting.

Ebook Dopamine Fasting Primal FocusHet Ebook gaat voornamelijk over hoe je jezelf weer bewust kunt worden rondom je eigen online gedrag.

In het kort

Als het goed is heb je nu een beter inzicht gekregen in de manier waarop Operante Conditionering ons gedrag beïnvloedt. Deze manier van leren wordt mogelijk gemaakt door de werking van ons Reward Systeem. Dit mechanisme is voor zijn werking weer grotendeels afhankelijk van dopamine signalen. Je weet nu dat leren en motivatie beide een product zijn het Reward Systeem en Operante Conditionering. Deze mechanismen brengen echter niet alleen voordelen voor ons als mens. Het maakt ons ook kwetsbaar voor verslavingen in allerlei vormen. De positieve kant van het verhaal is dat we de kennis over het Reward Systeem en Operante conditionering ook weer in kunnen zetten om verslavingen tegen te gaan. Een effectieve manier hiervoor is bijvoorbeeld Dopamine Fasting.
Reactie plaatsen
We maken gebruik van cookies!